Nhìn lại việc sử dụng Power Point vào bài giảng

Education

Thạc sĩ Nguyễn Việt Bắc(Phó Hiệu Trưởng trường CĐSP TP.HCM)

Cho đến nay, các bài giảng trên lớp có sử dụng phần mềm trình diễn Power Point MS đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, theo ý kiến cá nhân tôi thấy:

1. Vẫn có những cách hiểu chưa nhất quán về một số thuật ngữ có liên quan đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (viết tắt: CNTT) vào giảng dạy (điển hình hiện nay là cách gọi “bài giảng điện tử”, “giáo án điện tử”.


Ta đều biết thuật ngữ quen dùng “multimedia”. Theo tiếng Latin thì “multi” có nghĩa là “nhiều/đa” và “media” được biến dạng từ “chuyển tiếp/truyền thông”. “Multimedia” – sự lắp ráp có tổ chức các phương tiện truyền thông khác nhau để chuyển tiếp các thông tin có hiệu quả và hấp dẫn.

Dạy học “đa phương tiện” đã phá vỡ bước đầu tính chất “đường thẳng – tuyến tính” của các kiến thức trình bày theo tuần tự của các trang sách in, giáo trình, mở ra khả năng đa dạng hóa các kênh hình ảnh tĩnh – động, âm thanh, tư liệu.

Lúc đó, chỉ bằng cú nhấp chuột – click, cho phép chúng ta đến ngay bất cứ tư liệu văn bản, hình ảnh, âm thanh nào. Thành tựu kỹ thuật vĩ đại này được coi là cơ sở quan trọng nhất của việc ứng dụng CNTT vào dạy học. Máy vi tính và các thiết bị ngoại vi là phương tiện thực hiện các ứng dụng đó.

Bài giảng được soạn và trình diễn nhờ một phần mềm CNTT, có lẽ tối thiểu phải đáp ứng hai điều kiện:

· Có ứng dụng hypermedia (liên kết đến web, CDROM, văn bản, video, tư liệu khác…)và

· Tạo được sự tương tác giữa người học và thông tin.

Như vậy, cách gọi “bài giảng điện tử”/”giáo án điện tử” được hiểu là gì và có nên phổ biến?

2. Phần mềm trình diễn Power Point tạo thuận lợi rất lớn trước hết cho các bài báo cáo, diễn giảng. Bước tập dượt đầu tiên của các giáo viên (GV) thường theo dạng này, ở đó bài giảng được trình bày tuần tự theo các slides “tuyến tính”. Kiểu này bao gồm cả các slides được chèn thêm sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh, âm thanh, hoặc trích đoạn video. Ví dụ đối với slides vượt khỏi cấu trúc tuyến tính, GV ứng dụng thêm các hyperlink cho các đường dẫn tới, lui, tăng khả năng làm chủ thông tin cần truy tìm.

Nhìn chung, bài giảng kiểu này thoạt tiên có thể lôi cuốn chú ý của người học, nhưng cũng khó tránh khỏi những gian nan của việc lựa chọn thông tin trên mỗi slide: hoặc là quá tóm tắt đến mức như các tiêu đề, hoặc là quá chi tiết như việc “copy” lại nguyên một trang sách:

Kinh nghiệm soạn và giảng nhiều lần có thể giúp khắc phục điều vừa nêu. Nhiều GV đã xử lý thành công và có những bài giảng lý thú. (Tác giả Nguyễn Thị Mai Hương – GV Trường THCS Collette – quận 3 với hàng chục bài giảng các môn KHXH-TN).

3. Khai thác kỹ các tính năng của Power Point, lại thấy nổi lên xu hướng lạm dụng màu sắc (chữ, mảng trang trí, các nền templates) và các hiệu ứng hoạt hình. Trang trí nhiều khi không có chủ đích, không liên quan gì tới thông tin đang cung cấp.

Có slide báo cáo, khi trình chiếu thấy hoa nở, bướm đập cánh bay rộn rã (?) quanh tiêu đề với nội dung khá nghiêm túc.

Không khó bắt gặp các slides có gắn nhiều hình clipart, màu sắc biến ảo, chữ chạy ra vô, quay vòng… Đặt trong nội dung bài dạy, các yếu tố trang trí này nhiều khi thu hút chú ý, khiến người học bị nhiễu, hoặc phân tán khả năng nhận biết thông tin chính.

Power Point còn có rất nhiều ứng dụng sinh động khác cần được khai thác phục vụ đắc lực cho nội dung, chẳng hạn ở môn toán, dễ dàng thao tác cắt ghép, chuyển dời các phần hình minh họa cho nhận biết thiết diện hình học như ở slide sau (dựng hình, tạo thiết diện, dời hình…):

Một số GV lại tích hợp quá nhiều nội dung, chuyển động, hình, sơ đồ khiến slide trở thành toàn bộ bảng ghi của phần bài trong giờ học. Khi đó, có thể hình dung người học trở thành “khán giả”, có thể chăm chú và thích thú, nhưng khó biết sẽ nắm kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy vào lúc nào và bằng cách nào. Minh họa được lấy từ một “bài giảng điện tử” bậc tiểu học: chỉ trong một slide này có tới 15 lần tác động, hiệu ứng chủ yếu chỉ là mô phỏng lại cách trình bày bảng của GV, trong khi SGK cũng đã có những nội dung đó. Học sinh…không phải làm gì cả, trừ việc trả lời các câu hỏi dẫn dắt của giáo viên. Có bài giảng hoàn toàn dùng hình ảnh (ảnh chụp, hình vẽ) minh họa từng chi tiết khái niệm, lạm dụng trực quan, đánh mất các thao tác tư duy tự tìm hiểu của người học.

4. Có thể nêu ra ví dụ tương tự để cùng rút kinh nghiệm, nhưng do khuôn khổ bài viết, chúng tôi xin có một vài đề xuất:

Cần cân nhắc kỹ nội dung cô động khi thiết kế slide bài giảng. Đúng như tên gọi – power point hàm nghĩa “điểm nhấn”. Thậm chí, có người cũng đã từng đề nghị công thức 6 – 6 – 6 để nhắc nhở: mỗi bài chỉ cần 6 slide, trong mỗi slide đó có khoảng 6 dòng và mỗi dòng chỉ nên có 6 từ!

Kích cỡ, mẫu chữ trong slide cũng cần quan tâm vì đã có những đúc rút kinh nghiệm hữu ích. Xin thận trọng với sự phong phú của màu sắc, của các ứng dụng hoạt hình (animation) đang bày sẵn trong phần mềm. Ai đó đã nói: cái đẹp chính là sự giản dị và vẻ đẹp của tri thức khoa học. Bài giảng nhờ máy tính, máy chiếu… chỉ như các phương tiện để tác động đến người học. Nên tránh để học sinh chỉ đóng vai “tham quan”. Điều mỗi giáo viên mong mỏi là người học được hoạt động, tương tác với hệ thống thông tin đa dạng, tiếp nhận, xử lý và vận dụng. Không nên thay thế hoàn toàn bảng phấn, các dụng cụ dạy học truyền thống bằng màn hình.

Ứng dụng CNTT có nhiều phương cách, từng bước nên kết hợp các thiết bị, phương tiện công nghệ hiện đại trên nền Internet, mở ra khả năng vô tận: học tập linh hoạt mọi nơi, mọi lúc. Làm được như vậy càng khẳng định vai trò quan trọng không thể thay thế của người giáo viên trong kỷ nguyên thông tin.

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: